Serie A khủng hoảng: Khi các ông lớn Italy lụi tàn ở châu Âu

Champions League mùa này chứng kiến cảnh tượng chưa từng có: toàn bộ đại diện Serie A bị loại sạch ở tứ kết. Thất bại nặng nề của Atalanta trước Bayern Munich với tổng tỷ số 2-10 tại vòng 1/8 đã đóng đinh thực tế phũ phàng – bóng đá Italy đang tụt hậu nghiêm trọng so với phần còn lại của châu Âu.

Đây là lần thứ tư trong sáu mùa giải gần nhất, các CLB Italy không có mặt ở vòng tám đội mạnh nhất Champions League. Đáng chú ý, trong 12 mùa trước đó, kịch bản đen tối này chỉ xảy ra ba lần.

Cuộc thảm bại tập thể bắt đầu từ Napoli, nhà vô địch Serie A, bị loại ngay từ vòng bảng. Hai gã khổng lồ Juventus và Inter cũng không khá hơn khi lần lượt gục ngã ở vòng play-off trước Galatasaray (tổng tỷ số 5-7) và Bodo/Glimt (tổng tỷ số 2-5).

Hệ quả nhãn tiền: trong cuộc đua giành thêm hai suất đặc cách từ UEFA dựa trên hệ số, Serie A đã tụt xuống hạng năm, đứng sau cả Bồ Đào Nha. Sau lượt trận vòng 1/8 Europa League và Conference League ngày 19/3, bóng đá Italy chỉ còn hai đại diện vào tứ kết là Bologna (loại Roma) và Fiorentina (vượt qua Rakow). Điều này đồng nghĩa với việc mùa tới, Serie A chỉ có tối đa bốn suất dự Champions League.

Thảm cảnh này khiến ngay cả những người trong cuộc cũng phải lên tiếng. HLV Raffaele Palladino của Atalanta thừa nhận trên Sky Sport Italy: “So với các ông lớn châu Âu, chúng ta đang tụt hậu. Xem trên truyền hình thì không thấy rõ, nhưng khi đứng trên sân, bạn mới cảm nhận được Bayern đá nhanh đến mức nào. Họ sở hữu những ‘động cơ’ hoàn toàn khác biệt”.

Palladino phân tích thêm: “Bayern luân chuyển bóng với tốc độ kinh ngạc. Các cầu thủ của họ di chuyển không bóng cực nhanh và có nền tảng thể lực vượt trội. Có lẽ chúng tôi vừa đối đầu với đội bóng mạnh nhất thế giới”.

Vị HLV 41 tuổi chỉ ra vấn đề mang tính hệ thống: “Bóng đá Italy cần cải thiện ngay từ công tác đào tạo trẻ. Chúng ta phải chú trọng hơn vào kỹ thuật cá nhân và tư duy xử lý bóng. Đấy chính là điểm yếu chí mạng hiện nay. Tôi có cảm giác như đang chơi một môn thể thao khác khi chạm trán các ông lớn ở Champions League”.

Cùng quan điểm này, huyền thoại Fabio Capello từng phát biểu trên La Gazzetta dello Sport năm 2024: “Bóng đá Italy không còn chú trọng chất lượng. Ở các học viện, người ta chỉ dạy chiến thuật mà bỏ quên kỹ thuật, và hệ quả là như hiện tại. Tại Tây Ban Nha, khoảnh khắc đẹp nhất trong buổi tập là khi đá ma – không phải để giải trí, mà để rèn kỹ thuật thông qua việc phạm ít lỗi nhất có thể”.

Thực tế đang diễn ra ngay trên sân cỏ Serie A mùa này rất đáng suy ngẫm. Sau vòng 29, thống kê cho thấy Como của HLV Cesc Fabregas là đội có số phút ra sân của cầu thủ Italy thấp nhất giải. Toàn đội chỉ có một trường hợp cầu thủ nội địa đá từ đầu mùa là hậu vệ Edoardo Goldaniga, với vỏn vẹn… 1 phút trên sân.

Đội hình Como có hai cầu thủ Italy, nhưng ngược lại sở hữu tới sáu cầu thủ Tây Ban Nha. Fabregas giải thích ông không dùng cầu thủ nội vì không tìm được nhân tài Italy đủ khả năng đáp ứng lối chơi kiểm soát bóng và ban bật. Cách dụng binh gây tranh cãi này đã đưa Como vào top 4 Serie A.

Tiền vệ Nemanja Matic của Sassuolo, một người ngoại quốc đang thi đấu tại Italy, nhận định ngày 14/3: “Các bạn vẫn giậm chân tại chỗ như thập niên 1990. Vấn đề nằm ở học viện. Tôi thấy rõ qua con trai mình – các lò đào tạo trẻ ở Anh và Pháp tiến bộ hơn nhiều. Họ dạy cầu thủ trẻ cách rê dắt, phát triển kỹ thuật và khuyến khích sáng tạo”.

Matic nhấn mạnh: “Nhiều đội ở Italy đá với ba hậu vệ và tấn công rất ít. Làm sao có cường độ khi bạn chỉ lo phòng ngự? Cần một dự án đổi mới, nếu không tình hình sẽ còn tệ hơn”.

Vấn đề tài chính là nguyên nhân sâu xa không thể bỏ qua. Báo cáo của Deloitte mùa 2023-2024 cho thấy Serie A đứng thứ tư về doanh thu với mức trung bình 168 triệu USD mỗi CLB, thấp hơn Tây Ban Nha (218 triệu USD) và Đức (244 triệu USD). Con số này tại Ngoại hạng Anh lên tới 426 triệu USD.

Bốn CLB có doanh thu cao nhất châu Âu mùa 2024-2025 là Real Madrid, Barcelona, Bayern Munich và PSG. CLB Italy xếp cao nhất là Inter (thứ 11), tiếp theo là AC Milan (15) và Juventus (16).

Nghịch lý là các CLB Serie A không thiếu tiền chi tiêu. Theo CIES, tổng chi chuyển nhượng của Serie A giai đoạn 2015-2024 đạt 12,55 tỷ USD, chỉ đứng sau Ngoại hạng Anh (26,64 tỷ USD), bỏ xa La Liga (9,19 tỷ USD). Vấn đề nằm ở cách tiêu tiền không hiệu quả.

Hạ tầng lạc hậu cũng là lực cản lớn. Juventus và Atalanta là những đội hiếm hoi sở hữu sân riêng, trong khi các dự án sân mới tại Milan và Rome phải mất nhiều năm mới được phê duyệt.

Tỷ lệ cầu thủ ngoại tại Serie A mùa 2024-2025 lên tới 68%, theo HLV Gennaro Gattuso của tuyển Italy. Nhìn lại giai đoạn 1997-2007, giải thưởng Cầu thủ trẻ hay nhất năm hoàn toàn thuộc về cầu thủ Italy với những Totti hay Nesta. Nhưng trong sáu năm gần đây, 5/6 người chiến thắng là cầu thủ nước ngoài.

Nghiên cứu của Transfermarkt về tổng số phút thi đấu của cầu thủ U21 tại 20 giải hàng đầu UEFA cho thấy Serie A xếp thứ 18 với tỷ lệ chỉ 8,2%.

Không hoàn toàn bế tắc, bóng đá Italy vẫn có điểm sáng. Mới năm ngoái, Serie A có năm đại diện dự Champions League. Ở cấp độ đội tuyển, Italy vô địch Euro 2020, cùng các danh hiệu U17 và U19 châu Âu, trong khi U20 giành á quân World Cup.

Trong nước, việc các ông lớn sa sút khiến Serie A trở thành giải đấu kịch tính nhất châu Âu với bốn nhà vô địch khác nhau trong sáu năm qua. Sự trỗi dậy của Bologna (vô địch Cup Italy sau 51 năm) và Como cũng góp phần làm nên sức hút riêng.

Như tờ Marca bình luận: “Bóng đá Italy có lẽ sẽ không bao giờ trở lại tầm vóc thống trị như trong ký ức. Nhưng hy vọng vẫn luôn còn đó”.